Szkoła i przedszkole mają w ochronie przeciwpożarowej te same podstawowe obowiązki co inne obiekty użyteczności publicznej, czyli przede wszystkim instrukcję bezpieczeństwa pożarowego (IBP). Różnią się przede wszystkim terminem praktycznego sprawdzenia ewakuacji, potocznie „próbnej ewakuacji”: tam, gdzie cyklicznie zmienia się jednocześnie grupa ponad 50 użytkowników, trzeba je przeprowadzać co najmniej raz w roku, a nie raz na 2 lata. Wyjaśniamy, co mówią przepisy, kto odpowiada za instrukcję i jak przygotować próbną ewakuację. Ogólne informacje (co zawiera instrukcja, kiedy jest wymagana, co ile ją aktualizować) opisujemy w osobnym poradniku: czym jest instrukcja bezpieczeństwa pożarowego i kiedy jest wymagana.
Czy szkoła i przedszkole muszą mieć instrukcję bezpieczeństwa pożarowego?
Co do zasady tak. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (dalej: rozporządzenie) wymaga, żeby właściciele, zarządcy lub użytkownicy obiektów „przeznaczonych do wykonywania funkcji użyteczności publicznej, zamieszkania zbiorowego, produkcyjnych, magazynowych oraz inwentarskich” zapewniali i wdrażali instrukcję bezpieczeństwa pożarowego (§ 6 ust. 1). Budynki szkół i przedszkoli są przeznaczone na potrzeby oświaty i wychowania, a Prawo budowlane zalicza takie budynki do budynków użyteczności publicznej (art. 3 pkt 2e).
Wyjątek dotyczy małych obiektów. Instrukcja nie jest wymagana, jeżeli w obiekcie nie występuje strefa zagrożenia wybuchem, a kubatura brutto budynku lub jego części stanowiącej odrębną strefę pożarową nie przekracza 1000 m³ (§ 6 ust. 8 pkt 1). Może to dotyczyć na przykład małego przedszkola w budynku jednorodzinnym. Kubaturę brutto podaje zwykle projekt budowlany; jeśli jej nie znasz, warto ją ustalić, zanim uznasz, że instrukcja nie jest potrzebna.
W instrukcji szkoły lub przedszkola, tak jak w każdej IBP, muszą się znaleźć m.in.:
- warunki i organizacja ewakuacji ludzi oraz praktyczne sposoby ich sprawdzania (§ 6 ust. 1 pkt 5),
- sposoby zapoznania użytkowników obiektu, w tym zatrudnionych pracowników, z przepisami przeciwpożarowymi oraz treścią instrukcji (pkt 6),
- zadania i obowiązki w zakresie ochrony przeciwpożarowej dla stałych użytkowników obiektu (pkt 7),
- plany obiektu z m.in. kategorią zagrożenia ludzi, przewidywaną liczbą osób na każdej kondygnacji i w poszczególnych pomieszczeniach oraz warunkami ewakuacji, ze wskazaniem kierunków i wyjść ewakuacyjnych (pkt 8 lit. e i h).
W szkole przekłada się to na konkretne pytania: kto ogłasza alarm, kto prowadzi uczniów do wyjścia, kto sprawdza, czy w salach i toaletach nikt nie został, gdzie jest miejsce zbiórki i kto liczy dzieci.
Kto odpowiada za instrukcję w szkole i przedszkolu?
Rozporządzenie nakłada obowiązek zapewnienia i wdrożenia instrukcji na właścicieli, zarządców lub użytkowników obiektu (§ 6 ust. 1). Ustawa o ochronie przeciwpożarowej mówi, że odpowiedzialność za obowiązki właściciela „przejmuje – w całości lub w części – ich zarządca lub użytkownik, na podstawie zawartej umowy cywilnoprawnej ustanawiającej zarząd lub użytkowanie”, a gdy takiej umowy nie ma, odpowiedzialność „spoczywa na faktycznie władającym budynkiem, obiektem budowlanym lub terenem” (art. 4 ust. 1a ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej). W szkole lub przedszkolu w budynku gminy albo w budynku wynajętym warto więc sprawdzić w umowie lub w akcie przekazania budynku, kto odpowiada za ochronę przeciwpożarową.
Niezależnie od tego rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny w szkołach i placówkach stanowi, że dyrektor „zapewnia bezpieczne i higieniczne warunki pobytu w szkole lub placówce” (§ 2), a „plan ewakuacji szkoły lub placówki umieszcza się w widocznym miejscu, w sposób zapewniający łatwy do niego dostęp” i „drogi ewakuacyjne oznacza się w sposób wyraźny i trwały” (§ 5 ust. 1 i 2). Dyrektor co najmniej raz w roku kontroluje bezpieczne i higieniczne warunki korzystania z obiektów szkoły lub placówki, sporządza z kontroli protokół, a jego kopię przekazuje organowi prowadzącemu (§ 3).
Próbna ewakuacja w szkole i przedszkolu: co najmniej raz w roku
Zasada ogólna: w obiektach przeznaczonych dla ponad 50 osób będących ich stałymi użytkownikami, poza budynkami mieszkalnymi ZL IV, przepis wymaga praktycznego sprawdzenia organizacji oraz warunków ewakuacji z całego obiektu co najmniej raz na 2 lata (§ 17 ust. 1). Dla szkół i przedszkoli jest osobny, krótszy termin:
„W przypadku obiektów, w których cyklicznie zmienia się jednocześnie grupa powyżej 50 użytkowników, w szczególności: szkół, przedszkoli, internatów, domów studenckich, praktycznego sprawdzenia organizacji oraz warunków ewakuacji należy dokonać – co najmniej raz na rok, jednak w terminie nie dłuższym niż 3 miesiące od dnia rozpoczęcia korzystania z obiektu przez nowych użytkowników.” (§ 17 ust. 2 rozporządzenia)
W praktyce oznacza to, że jeśli nowi uczniowie lub przedszkolaki zaczynają zajęcia 1 września, próbną ewakuację trzeba przeprowadzić w ciągu 3 miesięcy od tego dnia, czyli jesienią. Krótszy termin dotyczy obiektów, w których jednocześnie zmienia się grupa powyżej 50 użytkowników. W małym przedszkolu, w którym nie zmienia się jednocześnie grupa ponad 50 użytkowników, ten przepis nie ma zastosowania, ale nadal trzeba sprawdzić § 17 ust. 1 (ponad 50 stałych użytkowników — sprawdzenie co najmniej raz na 2 lata) i to, co przewiduje instrukcja obiektu.
| Obiekt | Praktyczne sprawdzenie ewakuacji |
|---|---|
| Obiekt dla ponad 50 stałych użytkowników, niezakwalifikowany do ZL IV, np. biurowiec | Co najmniej raz na 2 lata (§ 17 ust. 1). |
| Szkoła, przedszkole, internat, dom studencki i inny obiekt, w którym cyklicznie zmienia się jednocześnie grupa powyżej 50 użytkowników | Co najmniej raz w roku i nie później niż 3 miesiące od dnia, w którym nowi użytkownicy zaczęli korzystać z obiektu (§ 17 ust. 2). |
| Obiekt ze strefą pożarową zakwalifikowaną do kategorii ZL II | Zakres i obszar sprawdzenia trzeba uzgodnić z komendantem powiatowym (miejskim) PSP (§ 17 ust. 3). |
Kategoria ZL II to obiekty przeznaczone przede wszystkim dla ludzi o ograniczonej zdolności poruszania się (tak opisują ją przepisy techniczno-budowlane i Komenda Główna PSP). Komenda Główna PSP w swoim wyjaśnieniu do § 17 wymienia wśród nich wprost przedszkola, obok szpitali, żłobków i domów dla osób starszych (gov.pl, KG PSP). W przedszkolu zakres próbnej ewakuacji trzeba więc zwykle uzgodnić z komendantem PSP przed jej przeprowadzeniem. Kategorię zagrożenia ludzi dla budynku lub strefy pożarowej potwierdzisz w dokumentacji obiektu: w projekcie budowlanym albo w planach dotychczasowej instrukcji, które muszą ją pokazywać (§ 6 ust. 1 pkt 8 lit. e).
Czy próbną ewakuację trzeba zgłosić do straży pożarnej?
Tak, o terminie trzeba powiadomić komendę PSP co najmniej tydzień wcześniej. Rozporządzenie mówi: „Właściciel lub zarządca obiektu powiadamia właściwego miejscowo komendanta powiatowego (miejskiego) Państwowej Straży Pożarnej o terminie przeprowadzenia działań, o których mowa w ust. 1, nie później niż na tydzień przed ich przeprowadzeniem” (§ 17 ust. 4). Ust. 4 odsyła do ust. 1, ale szkoła czy przedszkole z ponad 50 użytkownikami jest zwykle także obiektem z ust. 1, a Komenda Główna PSP wyjaśnia, że o terminie praktycznego sprawdzenia należy powiadomić komendanta nie później niż na tydzień przed jego przeprowadzeniem. Przyjmij więc, że ten obowiązek Cię dotyczy. W Trójmieście będzie to Komenda Miejska PSP w Gdańsku, Gdyni albo Sopocie, zależnie od miejsca położenia obiektu.
Jak przygotować i udokumentować próbną ewakuację?
Rozporządzenie nie określa, jak dokładnie ma przebiegać próbna ewakuacja, ani nie podaje wzoru protokołu. Praktyczne sposoby sprawdzania warunków i organizacji ewakuacji określa instrukcja bezpieczeństwa pożarowego obiektu (§ 6 ust. 1 pkt 5). Dlatego najpierw warto zajrzeć do aktualnej IBP, a potem:
- Ustalić termin zgodny z § 17 ust. 2 i powiadomić komendę PSP co najmniej tydzień wcześniej.
- Przypomnieć zadania osobom, którym instrukcja je przypisuje: kto ogłasza alarm, kto wyprowadza grupy, kto sprawdza pomieszczenia, kto liczy osoby na miejscu zbiórki.
- Sprawdzić drogi ewakuacyjne: czy wyjścia nie są zastawione ani zamknięte w sposób, który utrudnia wyjście, i czy są oznakowane.
- Przeprowadzić ewakuację z całego obiektu i zmierzyć czas wyjścia ostatniej osoby.
- Spisać wnioski: datę, zakres, liczbę ewakuowanych, czas, problemy (np. niesłyszalny sygnał alarmu w części budynku, zablokowane drzwi) i co trzeba poprawić.
Jeśli próbna ewakuacja pokaże, że opis w instrukcji nie odpowiada rzeczywistości (np. inne wyjścia, inne miejsce zbiórki, inna liczba osób w salach), sprawdź, czy instrukcja wymaga aktualizacji.
Kiedy aktualizować instrukcję szkoły lub przedszkola?
Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego „jest poddawana okresowej aktualizacji, co najmniej raz na 2 lata, a także po takich zmianach sposobu użytkowania obiektu lub procesu technologicznego, które wpływają na zmianę warunków ochrony przeciwpożarowej” (§ 6 ust. 7). W szkole lub przedszkolu taką zmianą może być na przykład przeniesienie sal do innej części budynku, otwarcie nowego oddziału, adaptacja poddasza lub piwnicy na sale albo przebudowa, po której zmieniły się drogi i wyjścia ewakuacyjne. Każdą taką zmianę trzeba ocenić pod kątem warunków ochrony przeciwpożarowej i tego, czy opis i plany w instrukcji nadal odpowiadają obiektowi. Więcej przykładów sytuacji, które wymagają aktualizacji, zebraliśmy w poradniku o instrukcji bezpieczeństwa pożarowego (link we wstępie).
Najczęstsze pytania
Czy przedszkole musi mieć instrukcję bezpieczeństwa pożarowego?
Tak, jeśli nie spełnia warunków wyłączenia z § 6 ust. 8 rozporządzenia. Dla budynku przedszkola oznacza to, że instrukcja nie jest wymagana tylko wtedy, gdy w obiekcie nie ma strefy zagrożenia wybuchem, a kubatura brutto budynku lub jego części stanowiącej odrębną strefę pożarową nie przekracza 1000 m³ (§ 6 ust. 8 pkt 1).
Jak często trzeba robić próbną ewakuację w szkole?
Co najmniej raz w roku i nie później niż 3 miesiące od dnia, w którym nowi użytkownicy zaczęli korzystać z obiektu (§ 17 ust. 2 rozporządzenia). Dotyczy to obiektów, w których cyklicznie zmienia się jednocześnie grupa powyżej 50 użytkowników.
Czy próbną ewakuację trzeba zgłosić do PSP?
Tak. O terminie praktycznego sprawdzenia ewakuacji trzeba powiadomić komendanta powiatowego (miejskiego) PSP nie później niż na tydzień przed jego przeprowadzeniem (§ 17 ust. 4 rozporządzenia). W przedszkolu (według wyjaśnienia Komendy Głównej PSP) i w każdym obiekcie ze strefą ZL II zakres sprawdzenia trzeba też uzgodnić z komendantem (§ 17 ust. 3).
Kto odpowiada za instrukcję w szkole?
Właściciel, zarządca lub użytkownik obiektu (§ 6 ust. 1 rozporządzenia; art. 4 ust. 1a ustawy o ochronie przeciwpożarowej). Kto dokładnie, zależy od tego, do kogo należy budynek i co mówi umowa lub akt przekazania budynku. Za bezpieczne warunki pobytu w szkole odpowiada dyrektor (§ 2 rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny w szkołach i placówkach).
Czy otwarcie nowego oddziału wymaga aktualizacji IBP?
Nie zawsze. Aktualizacja jest wymagana po zmianach sposobu użytkowania obiektu, które wpływają na warunki ochrony przeciwpożarowej (§ 6 ust. 7 rozporządzenia). Jeśli nowy oddział zmienia np. liczbę osób w salach, sposób korzystania z pomieszczeń albo drogi ewakuacji, instrukcję trzeba sprawdzić i w razie potrzeby zaktualizować.
IBP dla szkoły lub przedszkola
Opracowujemy i aktualizujemy instrukcje bezpieczeństwa pożarowego m.in. dla szkół i przedszkoli w Gdańsku, Gdyni, Sopocie i na całym Pomorzu, a po uzgodnieniu także poza nim. Zakres usługi opisujemy na stronie opracowanie i aktualizacja IBP. Wycena jest bezpłatna i niezobowiązująca: zadzwoń pod 721 815 708 lub napisz na kontakt@gasnicowy.pl.
Podstawa prawna: rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (tekst jednolity: Dz.U. z 2023 r. poz. 822, zm. Dz.U. z 2024 r. poz. 1716 i z 2026 r. poz. 1276); ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (tekst jednolity: Dz.U. z 2025 r. poz. 188, zm. Dz.U. z 2026 r. poz. 815); ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 524 ze zm.); rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r. poz. 1604, zm. Dz.U. z 2024 r. poz. 933) — stan prawny na 18.10.2026.
